Muğla'nın İsmi Nereden Geliyor?

Antik Mobolla’dan Günümüze Uzanan İsim Yolculuğu

Göz kamaştıran sahilleri, sedir ormanları ve beyaz badanalı evleriyle Türkiye’nin en özel şehirlerinden biri olan Muğla, sadece doğal güzellikleriyle değil, isminin gizemli geçmişiyle de merak uyandırıyor. Peki, Muğla adı nereden geliyor? Antik çağlardan bugüne bu topraklar nasıl adlandırıldı? Muğla'nın ismi, sandığınızdan çok daha eski ve katmanlı bir tarihe dayanıyor.

Antik Çağda Muğla: Mobolla'nın Gölgesinde

Muğla’nın bilinen en eski adı Mobolla. Antik Karya bölgesinin iç kesiminde yer alan bu şehir, Hellenistik ve Roma dönemlerinde Mobolla ya da benzer varyasyonlarla anılıyordu. Şehrin kuzeyindeki Asar Dağı'nda yapılan arkeolojik kazılarda, MÖ 2. yüzyıla tarihlenen Grekçe bir yazıtta Mobolla adı açıkça geçiyor. Bu yazıt, Muğla'nın antik dönemde de yerleşim olduğunu ve adının uzun süredir kullanıldığını kanıtlıyor.

Mobolla isminin tam olarak ne anlama geldiği bilinmiyor. Ancak araştırmacılar bu kelimenin Anadolu'nun yerli halklarından Karyalıların diline, yani Karya diline ait olduğunu düşünüyor. Karya dili, Luwice kökenli, bugün çözülmesi neredeyse imkânsız bir dil. Yine de bu ismin su kaynaklarıyla veya coğrafi özelliklerle ilgili olabileceği öne sürülüyor.

Bizans Dönemi: Mobolla’dan Mogola’ya

Bizans dönemine gelindiğinde şehir artık Mogola adıyla anılıyor. 10. yüzyılda Bizans İmparatoru VII. Konstantinos, Mogola’yı bir piskoposluk merkezi olarak kaydediyor. Bu da şehrin hem dini hem de idari açıdan önem kazandığını gösteriyor. Yani isim değişmiş olsa da, kökeni korunmuş: Mobolla’dan Mogola’ya evrilen bir ad, bin yıl sonra bile yaşamaya devam etmiş.

Bizans kaynaklarında bu ismin geçtiği birkaç farklı yazım daha mevcut. Bu çeşitlilik, dönemin farklı bölgelerinde kullanılan lehçelerin ve dillerin etkisiyle oluşmuş. Ama özünde hepsi, bugünkü Muğla’nın ta kendisi.

Selçuklu ve Menteşe Beyliği: Türkler Geldiğinde İsim Ne Oldu?

Muğla, 13. yüzyıl sonunda Selçuklular ve ardından Menteşe Beyliği tarafından fethedildi. Bu dönemde bölgenin tamamı Menteşe adıyla anılmaya başlandı. Ancak şehir merkezinin adı, halk arasında Mogola’dan Muğla’ya evrildi. Yeni gelen Türkmenler, bu eski ismi kendi telaffuzlarına göre uyarladı.

Menteşe Beyliği döneminde Muğla çok büyük bir şehir olmasa da stratejik bir noktaydı. Kalesi, ticaret yollarına hâkim konumu ve tarıma elverişli çevresiyle önemini korudu. Osmanlı dönemine kadar bölgedeki idari yapıda Muğla ismi yavaş yavaş benimsendi.

Evliya Çelebi’nin Aktardığı Muğlı Bey Efsanesi

Muğla ismiyle ilgili en popüler halk efsanesi, 17. yüzyılda bölgeyi gezen Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde yer alıyor. Ona göre, Muğla’yı fetheden Selçuklu komutanı Muğlı Bey adında biriydi. Aslen Zerdüşt inancına sahipken Müslüman olmuş, bu bölgeyi ele geçirmiş ve şehir de onun adıyla anılmaya başlamıştı. Hatta Farsça’da “muğ” kelimesi “kâfir” anlamına geldiğinden, bu ismin daha sonra bir dönüşüm geçirdiği söylenir.

Bu anlatım oldukça etkileyici olsa da tarihî belgelerle doğrulanmış değil. Ne Muğlı Bey’in ne de Darahikey adında bir komutanın varlığı kanıtlanamamıştır. Ancak halk arasında bu efsane dilden dile aktarılmış, Muğla ismine mistik ve kahramansı bir hava katmıştır.

Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi: Resmîleşen Bir İsim

1390’larda Muğla, Osmanlı hâkimiyetine girdi. Osmanlı kaynaklarında şehir açıkça Muğla adıyla anılmaya başlandı. 17. yüzyıl salnamelerinde bu ad sıkça geçiyor. Hatta 1889 tarihli Aydın Vilayeti Salnâmesi'nde şehrin eski ismi Mobella olarak da belirtiliyor. Bu da halk arasında geçmişe yönelik bir hafıza olduğunu gösteriyor.

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Muğla il oldu ve bu isim resmî belgelerde tamamen yerleşti. 2012 yılında çıkarılan yasayla birlikte merkez ilçenin adı da tarihî mirasa atıfla Menteşe olarak değiştirildi. Böylece hem Menteşe Beyliği hem de antik Muğla ismi modern idari sistemde bir araya getirilmiş oldu.

Bugün Muğla İsmi Ne Anlatıyor?

Muğla adı bugün sadece bir şehir ismi değil, aynı zamanda geçmişin izlerini taşıyan güçlü bir sembol. Antik bir Anadolu dili olan Karyaca’dan kalma Mobolla ismi, Bizans’ta Mogola’ya, ardından Muğla’ya dönüşerek binlerce yıldır yaşıyor. Bu ismin ardında krallıklar, dinî dönüşümler, efsaneler ve fetihler var. Her bir harfi, tarihin derinliklerinden bugüne ulaşmış bir miras gibi.

Evet, Muğla adı belki bir kişiye ait değil. Belki halk arasında anlatıldığı gibi bir komutanın mirası da değil. Ama o kadar eski ve o kadar sahici ki, bu coğrafyanın hafızası haline gelmiş durumda. Yani “Muğla” sadece bir ad değil; bir tarih, bir anlatı, bir köprü. Antik Karya’dan bugüne uzanan bir isim yolculuğu…